Braktisja e fėmijėve dhe adoptimi i tyre
Bazuar nė tė dhėnat qė i siguruam nė terren del se edhe nė Kosovė dukuria sociopatologjike e braktisjes sė fėmijėve ėshtė mjaft e pėrhapur . Mund te themi se tek ne kjo dukuri nė disa vende ėshtė nė rritje e sipėr dhe nė disa vende nė rėnie por sidoqoftė tė dhėnat nuk ka mundėsi tė pėrcaktojnė ndonjė pėrfundim tė prerė meqė shoqėria gjithėherė sjell ndryshime . Kjo dukuri ėshtė mjaft e shpeshtuar pas periudhės sė luftės bazuar nė hulumtimet e bėra mendohet se shkaktari kryesor ėshtė fluksi i madh i tė strehuarve nė zonat urbane nga ato rurale .
Nga intervistat e bėra del se statistikat e braktisjes sė fėmijėve janė tė larta edhe nė Kosovė .
Ekzistojnė shumė arsye tė cilat nxisin braktisjen e fėmijėve , ndėr mė kryesoret qė janė pėr tu veēuar janė : faktori material ,botėkuptimi i qėndrimeve tradicionale (fėmijėt e lindur pa baba tė indenentifikuar janė kopila nė gjuhen e popullit ) , mungesa e njohurive tė edukimit seksual dhe shėndetėsor pėr nėnat dhe etėrit e rinjė nėse vjen deri te shtatėzania e paplanifikuar , e njė sėrė rastesh tjera qė e nxisin braktisjen e fėmijėve .Nga hulumtimi nė terren vėrehet se dy faktorė kryesor qė ,ė sė tepėrmi ndikojnė apo e shtyejnė femrėn tė hyj nė mardhėnje intime pėrmes tė cilės arrinė qėllimin pėr njė shtatėzėnėsi tė planifikuar nė mėnyrė dinake ėshtė se pėrmes fėmijės qė do ta lind e kushtėzon partnerin tė martohet me tė por nė anėn tjetėr ato nuk dėshirojnė tė paramendojnė njė dukuri e cila ndodh nė 90% tė rasteve se ai do ta braktisė ate dhe fėmijėn e saj po them kushtimisht , fėmijun e saj meqė shpesh nuk pranohet atėsia . Nga Dr. Sejdulah Hoxha drejtor i klinikės gjinekologjike obstestike nė Prishtinė na deklaroi se numri i fėmijėve tė braktisur ka rėnė 50% nė krahasim me periudhėn e pas luftės kur kishin mė 99/2000 - 96 fėmijė tė braktisur nga nėnat dhe me 2003 kemi pasur vetėm 9 raste e sot gjatė periudhės sė vitit qė po na pėrcjellė janė raste shumė tė rralla , pra vrehet se edhe pse e pranishme si dukuri ka rėnje tė konsiderueshme . Pra fluksi mė i madhė i ditur ėshtė viti 99/00 i tė braktisurve .
Sa i pėrket nacionalitetit tė tyre ka mė sė tepėrmi shiptarė dhe zakonisht mosha e nėnave sillet rreth 16-25 vjeēare . Nga tė dhėnat qė siguruam nga enti social pėrkatėsisht nga juristi Afrim K., fėmijėt e braktisur sipsa moshės sė nėnave , nacionalitetit dhe nivelit arsimor tė nėnave eshte (shih tabelen).
Njė karakteristikė e rėndėsishme e kėtyre paraqitjeve janė numrat e fėmijėve tė braktisur tė rikthyer nga nėnat e tyre ose nga familjet e tyre gjatė periudhes pesėmdhjetė mujore . 25 nga gjithėsej numri i pėrgjithshėm (229) i fėmijėve tė braktisur janė rikthyer tek familjet e tyre biologjike .
Pra fėmijėt e braktisur nė bazė tė Entit Social kemi :
Nė vitin 1999 - 24 fėmijė
Nė vitin 2002 - 67 fėmijė
Nė vitin 2001 75 fėmijė
Nė vitin 2002 63 fėmijė
Struktura e kėtyre fėmijėve ėshtė 111 femra dhe 118 meshkuj . Pėrkatėsia 218 fėmijėve u dihen nėnat e tyre ndėrsa 11 fėmijėve jo .
Nga studimet qė ka pėrmbledhur UNICEF-i del se edhe nė vendet e tjera tė botės ėshtė mjaft e pėrhapur kjo dukuri sociopatologjike psh :
Nė Gjermani brenda njė viti ka 45-50 raste tė foshnjeve tė braktisura , nė Angli kemi shifren prej 46 fėmijėve tė braktisur , brenda njė viti nė SHBA gati 25.000 arrinė numri i tė braktisurve tė posalindur .
Sa i pėrket identitetit nė SHBA del se 76% e fėmijėve tė braktisur janė zezak , 12% tė brardhė , 8% , 6% amerikan vendas
Gjithėmon nėnat e reja janė ato qė mbajnė pėrgjegjėsinė e fėmijėve tė braktisur edhe pse ka raste kur ajo nuk mund tė ballafaqohet me ndeshjet tradicionale dhe zgjedhjen pėrfundimtare e shohin pėr ta braktisur fėmijėn e saj pėr tė mos e rrezikuar vetėn nga etiketimet negative tė shoqėrisė . Por duhet pėrmendur faktin se ka nėna qė mundohen me ēdo kusht qė tė mos e braktisin fėmijėn ;Kėtė na argumenton Nushe Loxha sociologe nė repartin gjinekologjik me njė rast qė kishte ndodhur me njė vajzė deqanase pėr tė cilen partneri i saj nuk e pranonte atėsinė por ajo nuk hoqi dorė nga fėmiju i saj dhe jetoi nėn pėrkujdesin e shtėpisė bėmirėse nė Gjakovė 6 muaj deri sa shoqata Caritas i siguroi njė shtėpi nė Gjakovė dhe tani ajo jeton me vajzėn e saj afėr shtėpisė sė tė afėrmive tė mi , kėshtu qė mė ra tė kontakojė edhe vet .
Mė tej z.Nushe Loxha shpjegon se kjo dukuri ėshėt mjaft serioze pėr ne si shoqėri e dalur nga lufta pasi qė akoma skemi mundėsi qė shoqėria tė bėnė diēka pėr kėto femra qė mbesin pa pėrkrahje dhe tė vetmen gjė qė mund tju ofrojmė kėtyre nėnave ėshtė qė ato tė lirojmė dhe fėmijėt ju mbesin ju mbesin nė spital dhe pas 22 ditėsh i dėrgojmė nė jetimoren SOS Kinderdorf dhe Hopes and Homes (strehimore me kapacitet dhe kushte tė mira pėr fėmijėt e braktisur ) .
Per t'mos e zgjatur me shumee nga i gjithe hulumtimi dhe trajtimi i problematikes ne fjale si epilog do i sjelli rekomandimet e qe dalin nga hulumtimi perkitazi me temen e trajtuar 1.Ministria e Arsimit duhet tė fus lėndėn e edukimit seksual nėpėr shkolla .
2.Tė krijohet shėrbimi social nė shkolla , pra kėshilltarėt psikologjik qė tė japin udhėzime nxėnėsve dhe familjeve .
3.Tė organizohet tranimi permanent pėr edukatat seksuale duke pėrfshirė dy gjinitė apo trajnimet tė ndara mes tyre .
4.Tė krijohen mekanizma pėr forcim tė mardhėnjeve mes prindėrve , shkollave , QPS dhe OJQ-ve etj .
5.Tė vendoset njė shėrbim telefonik pėr kriza tė fėmijėve dhe tė rinjėve , qė do tė financohej nga Ministria e Shėndetėsisė , Ministria e Punės dhe Mirėqenjės Sociale .