Rezarta Basha Psikologe
Megjithėse shoqėria njerėzore ėshtė zhvilluar me pėrmasa gjigante drejt lirisė, progresit, zhvillimit, abuzimi dhe diskriminimi ndaj vajzave vazhdon tė ekzistojė, dhe ky tashmė ėshtė kthyer nė njė fenomen social. Kohėt e fundit janė bėrė tė shpeshta lajmet dhe kronikat mbi abuzimin fizik, psikologjik, emocional ndaj vajzave mbi dhunimin e dinjitetit dhe intimitetit tė tyre, gjė qė tregon se kjo dukuri sa po vjen dhe po merr pėrmasa akoma mė shqetėsuese. Ambienti nė tė cilin ne jetojmė, paradoksalisht po futet nė njė ērregullim psikologjik, ku pushteti dhe ndjenja posesive e mashkullit ku ēdo femėr e cila i del pėrpara, ėshtė e disponuar pėr tė pasur marrėdhėnie me tė, nė rast tė kundėrt dėnimi duhet patjetėr qė tė marrė pėrmasat e shoqėrisė, pasi kėshtu diskriminimi ndaj saj do tė jetė akoma mė i madh dhe egoja maskiliste pėrmbush me devotshmėri synimin e saj.
Nė kohėra tė ndryshme, nė tė gjithė botėn vajzat dhe gratė kanė luftuar pėr tė drejtat e tyre, pėr tė fituar ndjenjėn e respektit, e cila ėshtė po aq e rėndėsishme sa edhe vetė ajri qė thithim. Respekti pėr veten ka tė bėjė me gjithēka qė na pėrket, me zgjedhjet qė ne bėjmė, me mėnyrėn si ndihemi, si sillemi.
Respekt ėshtė tė ndjerit mirė me veten, me tė tjerėt dhe nė ambientin ku ne jetojmė, tė respektosh veten tėnde do tė thotė tė dėgjosh ndjenjat e tua, tė udhėhiqesh prej tyre.
Sa mė shumė tė mendojmė dhe sa mė shumė tė kemi besim brenda vetes, aq mė shumė do tė na rritet edhe respekti brenda qenies sonė.
Ndėrsa sot nė kohėt moderne, vajzat po goditen nė vazhdimėsi nga ky opinion barbar dhe i frikshėm, qė po i ndjek ato dita- ditės. Gjatė bisedave me to, shpesh dėgjojmė: Ndonjėherė, kur tė tjerėt nuk marrin prej nesh atė qė duan, fillojnė tė na ofendojnė, tė flasin keq pėr ne
Nė qoftė se ne nuk sillemi sipas rregullave qė shoqėria jonė vendos, pėrsėri ata na shajnė,
Nė shumė pak raste veproj ashtu si mund ta ndjej dhe dėshiroj, pasi mė trembin thashethemet,
Nuk mund ta kaloj gjithė kohėn e mbyllur nė dhomė, duhet tė veproj edhe unė si shoqet e mia
Pra, qė tė pranohesh nė shoqėri e qė tė quhesh vajzė e sjellshme, duhet tė heqėsh dorė nga pasionet dhe sjelljet e ēuditshme qė vijnė si produkt i moshės sė tyre tė adoleshencės. Tendencat e tyre pėr tė mbartur mbi vete stereotipet gjinore dhe pėr tė dalė nga vetja, bėhen gjithmonė e mė tė dukshme tek ky brez, pasi tė gjitha duhet tė jenė tė ndjeshme dhe seksi; ėshtė shumė e rėndėsishme pėr to mendimi i grupit shoqėror ku ato jetojnė, shumė sjellje tė tyre janė tė ndikuara nga po ky grup.
Dhe nė ato pak raste kur pėrpiqen tė jenė vetvetja, ndjenja e frikės dhe e stresit i pushton, sepse as ato dhe as ne nuk e njohim fundin e tunelit. Dhe koha qė nevojitet pėr ta pėrshkruar, ėshtė e mbushur me copėza gėzimi dhe vuajtje, tė papritura dhe kalimtare; gjendjet e tyre shpirtėrore lėkunden nė mėnyrė tė vazhdueshme dhe tė pandėrprerė midis dhunimit tė turmės dhe ekzaltimit, veēanėrisht kjo e vėnė re nė kėtė periudhė jetė.
I gjykojmė vajzat tona shpesh pėr mėnyrėn e tė komunikuarit, tė sjellurit, tė vepruarit, tė veshurit, pa u munduar tė kuptojmė botėn e tyre, pa u menduar pėr tė zbuluar se cilat janė shkaqet dhe pasojat qė i ēojnė ato nė kėto lloj sjelljesh.
Nė seancat e takimit,
ato shprehen:
Ta dija, kurrė nuk do veproja nė atė mėnyrė. Pavarėsisht qė pėrpiqem, ka raste kur mė duket se gjithēka ecėn mbrapsht
Nuk i njihja pasojat, asnjė nuk mė kishte folur pėr to.
E nė ato raste kur abuzohet dhe dhunohet keqas identiteti dhe intimiteti i tyre, pėrgjithėsisht ndjenja e pėrgjegjėsisė bie mbi to. Pasi tė gjithė ne i gjykojmė ato duke u vėnė epitetet nga mė tė ndryshme, pa ditur tė vėrtetėn, pa dėgjuar zėrin e tyre. Kjo ndrydhje u shton vajzave tona ndjenjėn e kompleksitetit dhe inferioritetit brenda vetes pėr njė koment ndoshta tė padrejtė dhe jo tė vėrtetė. Brenda tyre krijohet njė atmosferė mbytėse, ankthi, turpi. Frika ndaj fajit qė ato kanė kryer, nuk ka pėr ti ndihmuar apo mbrojtur dhe nė ato pak raste kur marrin guximin pėr tė treguar tė vėrtetėn. Shpesh abuzimin dhe dhunėn ndaj tyre, ato i shikojnė si njė ēėshtje vetjake, qė kishte tė bėnte vetėm me to. E nė tė tilla situata nuk janė tė pakta rastet kur tė gjithė ne u kthejmė krahėt dhe nuk iu japim asnjė mbėshtetje emocionale, ndjenja e fajit dhe e izolimit brendėsohet nė qenien e tyre, duke i bėrė tė mendojnė se e meritojnė dhe se janė tė vetmet qė duhet tė mbartin brenda vetes fajin e tyre.
I dashuri im shfrytėzonte dashurinė time, ndjenjat e mia, dobėsinė time ndaj tij. Mė mirė tė mos e kisha njohur kurrė, sepse nuk e kemi pyetur kurrė njėri-tjetrin si ndihemi. Unė do doja shumė qė ai tė mė respektonte dhe tė mos bėnte kurrė sjellje qė tė mė lėndonin, por gabova dhe nuk kisha mė mundėsi ta ktheja kohėn mbrapa. Nuk do doja kurrė qė tė tjerėt tė mė gjykonin pėr atė ēka unė kam kryer.
Na ndodh qė secilit prej nesh tė marrė vendime pėr tė cilat mė pas do tė pendohemi. Pasojat e gabimeve zgjasin shumė dhe ne si tė rritur e dimė mirė kėtė e megjithatė, gabimet hynė nė pėrvojė, prej tyre mėson, pavarėsisht sa tė dhimbshme mund tė jenė pasojat. Kur adoleshentėt gabojnė, tendenca mė e madhe e tė gjithėve, e sidomos e prindėrve, ėshtė tė humbasin besimin tek to, dhe si rrjedhojė ato humbasin privilegjet e ndryshme qė mund tė merrnin prej tyre. Tė tillė prindėr nuk janė kurrė tolerantė, e rėndėsishme pėr ta ėshtė fasada, opinioni se ēfarė do tė mendojnė tė tjerėt pėr vajzėn e tyre, duke harruar kėshtu goditjet emocionale qė do tu shkaktonin fėmijėve tė tyre. Dhe nė tė tilla raste, shpesh ndodh qė disa prej tyre tė shpėrthejnė nė ndjenja tė forta nervozizmi dhe agresiviteti. Kurse pjesa tjetėr, i ndrydh kėto emocione brenda vetes, duke kryer njė protestė nė heshtje kundėr prindėrve tė tyre, duke krijuar njė hendek marramendės ndėrmjet njėri-tjetrit. A nuk do tė ishte mė mirė tu mėsonim fėmijėve tanė se deri ku shkon kufiri i lirive tė tyre brenda nė familje dhe kufirin e lirive nė ambientet shoqėrore qė ato i rrethon ? Dita-ditės, gjithnjė e mė tepėr ato bėhen mė tė pavarura, duke u pėrpjekur tė gjejnė se ēfarė duan nė jetė dhe si mund ta fitojnė atė. Nė qoftė se do tė donim tė dinim mė tepėr rreth dėshirave dhe nevojave tė tyre, a nuk do tė ishte ndoshta mė mirė tė komunikonim mė tepėr me to, tė krijonim njė urė lidhėse ndėrmjet asaj qė ata duan tė dinė dhe asaj ēka vetė ne mund tu ofrojmė? Tė dėgjonim edhe mendimin e tyre, arsyet qė i kanė shtyrė pėr tė marrė vendime tė gabuara nė situata tė caktuara, sesa ti vendosnim nė bankėn e tė akuzuarve e tė derdhnim mbi to njė lumė me fjalė fyese dhe me sjellje ndėshkuese..Nuk mund ti lėmė vajzat tona tė bėhen pjesė e pengjeve tė mentaliteteve tė vjetra, nuk mund tė ecet me paragjykime tė natyrės sė marrėdhėnieve konservatore. Nė qoftė se do tė donim njė shoqėri tė re dhe moderne, duhet tė jemi ne tė parėt qė tė japim modele sjelljeje tek to, e mė pas tė kėrkonim pėrvetėsimin e tyre.
Tė zbulosh se kush je, ēfarė pėrfaqėson, kush janė vetitė e cilėsitė e tua, nuk ėshtė aq e thjeshtė. Qė tė ndėrtosh respektin pėr veten dhe pėr ata tė cilėt na rrethojnė, duhet kohė dhe pėrpjekje qė do tė thotė, ta shohėsh botėn me njė tjetėr mėnyrė. Tė gjithė ne kemi nevojė pėr tu respektuar dhe vlerėsuar nga tė tjerėt, pavarėsisht nga mėnyra sesi jetojmė.
Tema: Tė mbrojme vajzat adoleshente ! (Lexuar 1216 herė)